vroeger en nu

Spanjaarden

Bron: Geschiedenis van Zwijndrecht en Burcht Deel 2 door Dirk Verelst

Beeldenstorm
In 1555 werd de eerste gereformeerde kerk van de Nederlanden opgericht in Antwerpen. De hogere belastingen van Filips II deden de bevolking revolteren. Deze invloeden verspreiden zich natuurlijk ook in het Waasland, en zeker op het Vlaams Hoofd. In 1566 vond op 20 augustus d beeldenstorm plaats in Antwerpen. Hierop volgde de repressie, en werden de molens van Cornelis Rousseau in beslag genomen. Deze lagen op de dijk tussen Burcht en het Vlaams Hoofd.  Eind 1568 werden de weinige bezittingen van Gillis Holle, inwoner van het Vlaams Hoofd, geconfisceerd. De schrik zat er dus in, en ondanks de nabijheid van Antwerpen bleef Vlaams Hoofd katholiek, athans naar buiten toe.
Geuzen
In 1566 werden de Geuzen actief. Op 13 maart werd een aanval van de geuzen, onder leiding van Jan van Marnix afgeslagen. Diezelfde dag was er een treffen op Linkeroever, maar ook hier werden de Geuzen teruggeslagen. Alva werd aangesteld tot militair bevelhebber van de Nederlanden, en de bloedraad, de inquisitie werd opgericht. Egmont en Hoorn verloren in Brussel hun hoofd. 
Het tij keerde wanneer de Geuzen een overwinning boekten in den Briel. De Watergeuzen kwamen in 1572 naar Antwerpen en veroverden Diest, Tienen, Mechelen, Leuven, Dendermonde. Vanuit Dendermonde organiseerden ze rooftochten tot in Temse. Op 24 september 1572 werd Gillis van Polsvliet overvallen. Hij was ontvanger van tolgeld en onderweg van Burcht naar het Vlaams Hoofd. Hij was zijn geld kwijt en werd opgesloten in de gevangenis van Dendermonde.
De Spaanse Furie
Eind 1573 werd Alva vervangen door Requesens. Zijn leger sloeg aan het muiten, omdat de Spaanse schatkist leeg was, en ze niet betaald werden. De zieke Requesens overleed in 1576, en de soldaten sloegen aan het muiten. ze werden door de Raad van State vogelvrij verklaard, maar nog meer regulier soldaten voegden zich bij de muiters. In 1576 wou de Spaanse cavalerie onder leiding van Falconetta het Antwerps garnizoen bereiken. Op het Vlaams Hoofd kwam het tot een treffen met de inwoners. Op 24 september bezette muitende soldaten het veer op het Vlaams Hoofd. Ze staken de dijk door, iets ten noorden van het fort nabij de sluis. Twee dagen later vond er een gevecht plaats in Burcht. De bewoners bewaakten de dijken om landingen van de Spaanse soldaten te verhinderen, maar op 26 september moesten ze het onderspit delven. 16 mensen werden gedood. Elders in het Waasland (Kruibeke, Sint Niklaas, Nieuwkerken) hetzelfde scenario met doden. Burcht en Kruibeke werden geplunderd. Rond diezelfde periode bouwden Spaans soldaten een fort op het Vlaams Hoofd. om te beletten dat er verdere strooptochten zouden worden ondernomen besloot de Raad van State om de dijken bij Burcht en Kallo door te steken. Op 10 oktober gebeurde dit. Maar de Spanjaarden hielden een nieuwe raid op 26 oktobver vanuit Antwerpen en Vlaams Hoofd. Haasdonk en Beveren gingen in de vlammen op. Tien dagen later barstte het geweld los in Antwerpen. tussen 4 en 8 november 1576 werden 2500 mensen gedood en 500 huizen vernield.
De spanjaarden hadden de bres in de dijk van burcht weer gedicht. In december kwamen 800 soldaten van de Staten-generaal naar burcht om het dijkgat terug te openen. De spanjaarden werden verdreven naar het Vlaams Hoofd. de Staatse troepen bouwden een fort te Burcht.
Op 18 februari 1577 gingen ook de Staatse soldaten aan het muiten, omdat ze geen soldij kregen. De muiterij van de soldaten van beide partijen was voor Burcht een catastrofe: 17 woningen vernield en alle bomen waren omgehakt.
De overstroomde Borgerweertpolder werd opnieuw ingedijkt in 1579. Het materiaal van de versterkingen van de Spanjaarden op Vlaams hoofd en het fort van Burcht door de Staatsen werd gebruikt om de dijken te dichten.
Pacificatie van Gent
Na de dood van Requesens nam de Raad van State de macht over. Er werden gesprekken gevoerd tussen de Staten van Brabant, staten-Generaal, opstandelingen (Zeeland, Holland). In 1576, 8 november werd de pacificatie getekend. Spanjaarden moesten vertrekken, amnestie werd afgekondigd, vrijheid van gaan en handelen, garanties voor godsdienstvrijheid. Helaas was de miserie nog niet voorbij. Door allerhande conflicten kwam er een nieuwe polarisatie.  En het Waasland werd net als Antwerpen calvinistisch.
Alexander Farnese
Farnese tekende het verdrag van Atrecht in januari 1579 (Henegouwen, Artesië, Doornik) , het verdrag van Utrecht werd een maand later getekend door de noordelijke gewesten en Gent. Antwerpen, Ieper, Brugge sloten zich hier later bij aan. In 1582 kwamen de Spaanse troepen terug en begon Farnese de aanval op Maastricht. Vanaf 1581 begon hij met de bezetting van de Vlaamse kust en blokkeerde hij de Schelde boven Antwerpen. Antwerpen reageerde door Rupelmonde aan te vallen om bevoorradingsredenen, maar dat mislukte. Op de terugweg werd Burcht in brand gestoken en de Scheldedijk werd doorgestoken. 200 Antwerpenaren verschansten zich in het Kraaienhof, en het Vlaams Hoofd werd bezet door 5 compagnieën. Heel het Waasland werd heroverd door Farnese, behalve Zwijndrecht en het Vlaams Hoofd. Vanuit deze punten werden raids ingezet om de bevolking te demoraliseren.
In februari 1584 begon men aan de bouw van een versterking te burcht, om het verkeer op de schelde te bemoeilijken. er werd een schans opgericht aan blokkersdijk, bij de bres aldaar. Antwerpen bouwde 4 schansen rond Doelpolder, waaronder liefkenshoek, en een drietal schansen aan de scheldedijk van de borgerweertpolder: het melkhuis ten zuiden van vlaams hoofd, de loopschans en de toulouseschans ten noorden van borgerweertpolder, nabij blokkersdijk. kraaienhof bleef bezet door antwerpen. in 1584 viel Zwijndrecht in handen van Farnese, het Vlaams Hoofd bleef een Antwerps bastion.
De Schipbrug van Kallo
Begin november werden Doel en Liefkenshoek door Farnese ingenomen. Willem Van Oranje werd in Delft vermoord op dezelfde dag. Ook op de rechteroever werden de schansen ingenomen, behalve het fort van Lillo. Lngs het dijkgat te Burcht voeren galeien naar Doel. Vermoedelijk werden ze over de Blokkersdijk gedragen. Melsele moest hiervoor 30 mannen leveren. Als tegenmaatregel  stak Antwerpen de dijk van Borgerweert door (9 en 11 juli): "soo breet ende wyt alst moighelycken is". Het fort van Vlaams Hoofd werd in paraatheid gebracht, arbeiders opgeëist, huizen werden afgebroken om het fort aan te passen. De Antwerpenaren verlieten de Loopschans, die werd overgenomen door Farnese. Hij bedacht ook een schipbrug, om de bevoorrading van Antwerpen te stoppen, van Fort St Marie op de Linkeroever naar fort St Filip daar recht tegenover. De waaslanders werden opgevorderd om de werken uit te voeren. 
Gent was gevallen, op 17 september. Van Gent konden materialen over de Schelde  tot in Burcht gevoerd worden. Via het dijkgat ontweek men Antwerpen, en konden schepen over de overstroomde Borgerweertpolder naar Blokkersdijk varen. Deze dijk werd doorgestoken en via de Melselepolder konden de schepen via een bres in de Scheldedijke opnieuw op de rivier.  Deze bevoorradings weg kon slechts éénmaal gebruikt worden, want de Antwerpenaren controleerden de bres in Burcht.
De val van Antwerpen

Op 24 februari 1585 was de schipbrug van Kallo voltooid. In volle wintertijd had Farnese dit huzarenstuk tot een goed eind gebracht. Nu begonnen de Antwerpenaren te reageren. op 3 april 1585 veroverden ze Doelpolder en het fort van Liefkenshoek. één dag later werden 's nachts, bij eb 3 schepen geladen met poeder, pek en stenen en vanuit Antwerpen naar de brug geleid. Ze richtten een enorme ravage aan. 300 Soldaten werden gedood, en de schipbrug werd stuk geslagen. Coördinatie problemen zorgedn ervoor dat de mannen van Liefkenshoek geen gebruik maakten van het moment. Snel werd de brug gïmproviseerd hersteld. Te laat kwamen de Staatsen uit Liegkenshoek in actie, en moesten aan de sluis van Melselepolder het onderspit delven. Twee andere brandschepen werden naar de brug gestuurd, één ervan strandde op Linkeroever en ontplofte. De andere stevende op de brug af, die echter werd opengemaakt en het schip passeerde zonder schade te veroorzaken.

Het werd tijd om te onderhandelen, nu ook Brussel en Mechelen bezweken waren. Op 16 juni reed hoogbaljuw Van Steelant naar Burcht om er de Antwerpse burgemeester Filips van Marnix van St Aldegonde op te wachten. de onderhandelingen begonnen een drietal weken later, en Antwerpen erkende het Spaanse gezag.

De wonden geheeld.
Antwerpen was gevallen, het Waasland lag in puin. Het Vlaams Hoofd werd door Antwerpen omgebouwd tot een versterkte nederzetting en bleef dit tot 17 augustus 1585. We weten niet wat de invloed was op de woonkern, maar het hele achterland was overstroomd, door de belegering zal het leven er niet rooskleurig geweest zijn. Burcht en Zwijndrecht werden vrijgesteld van belastingen, om dat er niets meer te rapen viel. Er woonden daarvoor ongeveer 1700 mensen, 20 jaar later slechts 700.
De Borgerweertpolder liet Farnese onmiddellijk droog leggen. dat was een feit in september 1587. De andere polders werden pas veel later hersteld. Dit kwam het Vlaams Hoofd ten goede. Maar de Gentse weg bleef tot 1610 in erbarmelijke toestand, waardoor de Vlaams Hoofd moeilijk te bereiken was vanuit Zwijndrecht.